Chiều 28/10/2026, trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026 tại Quảng Ninh, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng các đối tác Liên minh châu Âu (EU) đã tổ chức Diễn đàn Đổi mới sáng tạo số ASEAN – EU 2026. Với chủ đề “Từ chính sách đến thực tiễn”, diễn đàn tập trung thảo luận cách đưa các định hướng nghiên cứu, công nghệ và chuyển đổi số vĩ mô thành những mô hình triển khai hiệu quả tại từng địa phương.
Cơ hội lớn cho hợp tác ASEAN – EU
Bà Kristina Buende – Trưởng bộ phận Hợp tác Phái đoàn Liên minh Châu Âu tại Việt Nam
ASEAN và EU sở hữu nhiều điểm bổ trợ chiến lược. ASEAN mang đến một thị trường hơn 670 triệu dân trẻ, tỷ lệ phủ Internet cao và hệ sinh thái khởi nghiệp năng động, cùng lộ trình Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) hướng tới quy mô 2.000 tỷ USD vào 2030. Trong khi đó, EU nắm giữ nền tảng nghiên cứu chuyên sâu, khung pháp lý tiên phong như Đạo luật AI (EU AI Act) và nguồn lực khổng lồ từ các quỹ đổi mới sáng tạo, điển hình là Chương trình Horizon Europe trị giá 95,5 tỷ EUR (2021-2027).
Tuy nhiên, các đại biểu đều chung nhận định: vẫn tồn tại một khoảng cách lớn giữa các hiệp định cấp khu vực và việc áp dụng thực tế ở cấp địa phương.
Rào cản lớn nhất của AI không nằm ở thuật toán
Một điểm được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là rào cản ứng dụng AI không nằm ở thuật toán, mà nằm ở dữ liệu và hạ tầng. Các mô hình AI không thể hoạt động chính xác nếu dữ liệu phân tán, thiếu chuẩn hóa hoặc nằm rải rác trên giấy tờ và các hệ thống rời rạc. Áp lực về năng lực tính toán và tiêu thụ năng lượng khi triển khai AI quy mô lớn cũng là một bài toán khó.
Để cân bằng giữa việc khai thác dữ liệu và bảo vệ chủ quyền, nguyên tắc “đưa mô hình đến nơi có dữ liệu” được đề xuất thay vì di chuyển dữ liệu thô xuyên biên giới. Đây cũng chính là định hướng mà nền tảng 3DGIS và hệ sinh thái của VDCD Group đang theo đuổi để giải quyết các điểm nghẽn về dữ liệu không gian.
Kinh nghiệm thực tế từ Quảng Ninh
Đại diện doanh nghiệp Việt Nam, ông Trần Mạnh Hùng – Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quảng Ninh (VDCD Group), đã chia sẻ mô hình tiếp cận đi từ thực tiễn, dựa trên sự gắn kết ba bên: Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp vận hành, địa phương và người dân thụ hưởng.
Để giải quyết bài toán dữ liệu, Trung tâm đã thiết lập năng lực tự chủ công nghệ trên toàn chuỗi: từ thiết bị phần cứng (UAV, thiết bị RTK tự sản xuất) đến phần mềm lõi (VDCD Maps, 3DGIS, VDCD Twin, VDCD BIM Cloud) và hạ tầng lưu trữ (Trung tâm Dữ liệu Quảng Ninh kết nối với Hà Nội). Sự làm chủ này giúp tối ưu chi phí, rút ngắn thời gian và kiểm soát chặt chẽ chất lượng dữ liệu đầu vào.
Ông Nguyễn Mai Dương – Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo – Bộ Khoa học Công nghệ
Đáng chú ý, mô hình “Không gian thử nghiệm mở” (Open Testbed) đang phát huy hiệu quả tại Quảng Ninh. Thay vì triển khai ồ ạt, các dự án được đưa vào thử nghiệm quy mô nhỏ, đo lường và chuẩn hóa trước khi nhân rộng. Việc này vừa giảm rủi ro pháp lý, vừa tạo lập cơ sở dữ liệu số hóa hoàn chỉnh. Hiện tại, đội ngũ kỹ thuật của Trung tâm đã hoàn thành hơn 80% khối lượng bay chụp 2D tại các khu vực trọng điểm như Sân bay Vân Đồn và đảo Tuần Châu, định hướng xây dựng bản sao số đô thị. Dữ liệu được xử lý tại chỗ, truyền về Trung tâm Dữ liệu Quảng Ninh để ứng dụng AI nhận diện và phân tích.
Song song đó, hạ tầng và dữ liệu không thể thiếu yếu tố con người. Thông qua hợp tác cùng Đại học Hạ Long, Trung tâm đã đưa sinh viên vào các phòng LAB trực tiếp tham gia điều khiển UAV, xử lý dữ liệu GIS và huấn luyện AI, góp phần giải quyết bài toán nhân lực số tại địa phương.
Năng lực nội tại quyết định hiệu quả hợp tác
Từ kinh nghiệm thực tiễn này, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quảng Ninh đã đề xuất ba hướng hợp tác cụ thể với đối tác quốc tế:
(1) Xây dựng phòng thí nghiệm và dự án thí điểm R&D;
(2) Chia sẻ kinh nghiệm quản trị dữ liệu và phát triển AI có trách nhiệm;
(3) Hợp tác đào tạo và trao đổi chuyên gia.
Diễn đàn cũng mang đến nhiều kinh nghiệm quản trị công nghệ từ các quốc gia, từ mô hình phổ cập AI của Singapore đến kinh nghiệm thương mại hóa công nghệ từ Áo.
Hợp tác ASEAN – EU mở ra cánh cửa tiếp cận nguồn vốn và chuẩn mực quản trị mới. Song, để hấp thụ được những nguồn lực này, các địa phương và doanh nghiệp công nghệ trong nước buộc phải xây dựng được năng lực nội tại vững chắc: chủ động về thiết bị, làm sạch dữ liệu và tự chủ nguồn nhân lực số.
